Jan Frans Vonck (1743-1792) - De muts van Vonck

Artikelindex

De Muts van Vonck

Na zijn dood bestaat in de gemeente Baardegem nog een levendige belangstelling voor Jan Frans Vonck. De advokaat, die in 1743 in Baardegem werd geboren, leeft nog bij velen voort als een "echte" telg van het dorp. En bijna iedereen kent er "de muts van Vonck".
Het verhaal over de muts gaat terug tot 1923. Edmond Moortgat, hoofdonderwijzer op rust, was toen nog te klein om het zich te herinneren, maar hij hoorde het verhaal van zijn vader en van andere getuigen.
"Het was zomer 1923. Pastoor Cornelis was overleden aan tyfus en moest wegens de hitte snel worden begraven. Bij het graven stootte de grafdelver op de kist van Vonck, die aan de buitenkant van de kerk van Baardegem, aan de zijkapel van Sint Jozef, was begraven. Vonck's familie lag aan de andere kant van de muur, in de kerk begraven."
"Omdat de grafdelver wist dat Vonck op die plaats begraven lag, ging hij voorzichtig te werk. De hoofdonderwijzer, mijn vader, werd er bijgehaald. Ook dom Teodoor van de abdij van Affligem, die plaatsvervangend pastoor was, de toenmalige burgemeester, Remi Poulain en rijksinspecteur Benoit De Clerck waren aanwezig."
"Een deel van de kist werd blootgelegd en er werd een gat in gemaakt. Mijn vader vroeg aan een van zijn leerlingen in de put te springen en eens in de kist te tasten. Louis De Nil, bijgenaamd de Witten van de Zaaten, haalde er toen een muts uit, waaraan nog resten van een pruik hingen.
Mijn zus en een ander meisje van het dorp wasten die muts uit. Daarna belandde de muts van Vonck in een kartonnen doos in de gemeenteschool van Baardegem. In die doos zat ook een potloodtekening van Vonck"

Jarenlang gebruikte vader Moortgat de muts als didactisch materiaal. Na hem vertelde ook zijn zoon Edmond de geschiedenis van Vonck en de Brabantse Omwenteling aan zijn pupillen met de muts als illustratiemateriaal.

De muts van Vonck bleef in haar vertrouwde kartonnen doos zitten tot in 1976, toen Baardegem met Aalst fuserde. Meester Edmond Moorgat vertrouwde Vonck's muts toen aan het archief van de stad toe.

Naast de gedenkplaat aan de kerk van Baardegem is de muts zowat de enige tastbare herinnering aan Jan Frans Vonck in Baardegem. Maar er is meer. Jan Frans Vonck stichtte bij testament een studiebeurs. Hij schreef daarover: "Twee dry ofte een meerder getal van borsen, voor studenten, doende hunne Cleijne Scholen ofte philosophie, sullende de selve oock mogen gebruiijkt worden in de teologie ofte rechten." De beurs was in eerste instantie voor bloedverwanten bedoeld, maar bij gebrek daaraan ook voor inwoners van Baardegem of eventueel voor inwoners van het voormalig marktgraafschap Asse.

In 1992 bestond de studiebeurs nog maar ze werd samengevoegd met een beurs die door een tante werd gesticht. Groot is de som, die daaraan verbonden is, niet. In 1992 was dat 3500 frank. De beurs kan worden aangevraagd bij de Provinciale Commisie der Studiebeurzenstichting van de provincie Oost-Vlaanderen.

 

Els Groesens.

Bron: Dagblad 'De Standaard' van woensdag 16 dec 1992.